IVF – in vitro fertilizasyon.
Viyana'daki Wunschbaby Institut Feichtinger, tüp bebek tedavisi yani in vitro fertilizasyon (IVF) alanında önde gelen enstitüler arasında yer alır.
IVF nedir ve tedavi nasıl ilerler?
IVF yönteminde her bir yumurta hücresine birkaç yüz bin sperm eklenir. En iyi sperm, yumurta hücresine giden yolu kendisi bulur.
IVF'e genel bakış
Laboratuvarda döllenme
IVF ne zaman tercih edilecek yöntemdir?
Tüplerin tıkalı olması, endometriozis ya da PMOS (eskiden PCO sendromu) durumunda – ve erkekte sperm bulgusunun normal olması koşuluyla – tüp bebek tedavisinde tercih edilecek yöntem konvansiyonel IVF'tir.
Siklus başına %30–40
IVF tedavisi yardımıyla gebe kalma şansı siklus başına %30–40'tır – hasta çiftin yaşına, hormonal başlangıç durumuna, eşlik eden hastalıklara (diabetes mellitus, yüksek tansiyon vb.) ve yaşam tarzı faktörlerine (fazla kilo, stres, nikotin kullanımı, aşırı alkol tüketimi vb.) bağlı olarak.
IVF nasıl işler – yedi adımda.
Bir IVF tedavisi kural olarak aşağıdaki yedi adımda gerçekleşir.
Yumurtalıkların hormonal uyarılması
Bir IVF (in vitro fertilizasyon) veya ICSI (intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu) tedavisi, birkaç istisna dışında, yumurtalıkların hormonal uyarılmasının ardından uygulanır. Hormon tedavisinin amacı, döllenmeye uygun birden fazla yumurta hücresi elde edebilmek için her iki yumurtalıkta aynı anda birden fazla folikülün (yumurta kesesi) büyümesini sağlamaktır.
Bir hazırlık evresi (“down regülasyon”), vücudun kendi hormon üretimini ve salınımını baskılayarak bedeni asıl uyarıma hazırlar. Bu, deri altına (subkutan) yapılan günlük enjeksiyonlarla ya da belirli ilaçların ağızdan alınmasıyla gerçekleşebilir – uyarım evresinin dışarıdan daha iyi yönlendirilebilmesi avantajıyla.
Yumurtalıkların (overler) bunu izleyen uyarımı için FSH (folikül uyarıcı hormon) ve LH (luteinleştirici hormon) saf hâlde ya da kombine preparat olarak kullanılır. Hormon tedavisi süresince her gün, hep günün aynı saatinde, bu hormonlardan belirli bir miktar (yaşa, kiloya vb. bağlı olarak) subkutan enjekte edilir. Uygulama, tedavinin başında ayrıntılı olarak anlatılır ve gösterilir; hastanın kendisi ya da eşi tarafından yapılabilir – günlük doktor ziyaretlerine gerek yoktur.
Sık aralıklı ultrason muayeneleriyle foliküllerin sayısı, büyüme seyri ve rahim iç zarının gelişimi yakından izlenir. Foliküller belirli bir büyüklüğe ulaştığında yumurtlama, hCG (insan koryonik gonadotropini) hormonunun uygulanmasıyla ilaçla tetiklenir. Böylece yumurta toplama için yumurtlamadan hemen önceki en uygun zaman belirlenebilir.
Yumurta toplama
“Yumurtlamayı tetikleyen iğne”den 36 saat sonra yumurta hücreleri transvajinal yoldan (vajina üzerinden), ultrason eşliğinde toplanır. Bir iğneyle foliküller ultrason görüntüsü altında hedeflenir, ponksiyon edilir ve folikül sıvısı, içindeki yumurta hücresiyle birlikte aspire edilir. Ardından yumurta hücreleri mikroskop altında bu sıvıdan ayrıştırılır, özel bir besiyerine aktarılır ve bir inkübatörde 37 °C'de inkübe edilir.
Folikül ponksiyonu, folikül sayısına bağlı olarak ortalama 5–15 dakika sürer. İşlemi kolaylaştırmak için hastalarımıza uyku ve ağrı kesici ilaçlardan oluşan bir kombinasyon uygulanır. Folikül ponksiyonu ayaktan gerçekleştirilir – yalnızca dinlenme odalarımızda 1 ila 2 saatlik bir gözlem süresi gereklidir.
Sperm örneğinin alınması
Sperm örneği, yumurta toplama günü, 2–3 günlük perhizin (boşalma olmaması) ardından mastürbasyonla elde edilir. Bu, “emir üzerine” ya da zaman baskısı ve stres altında her zaman kolay olmaz – bu nedenle istisnai durumlarda sperm örneğinin evden getirilmesi de mümkündür. Sperm örneğinin alınması ile örneğin enstitüde teslim edilmesi arasındaki sürenin iki saati aşmaması gerektiği dikkate alınmalıdır.
Döllenme – konvansiyonel IVF
Toplanan yumurta hücrelerinin döllenmesi aynı gün içinde gerçekleşir. Bunun için spermler özel bir hazırlama tekniğinin ardından küçük bir kap içinde yumurta hücreleriyle bir araya getirilir – döllenme süreci “doğal” yoldan gerçekleşir.
Ertesi gün mikroskop altında, yumurta hücrelerinden kaçının gerçekten gerçekleşmiş bir döllenmenin belirtilerini (iki ön çekirdek = pronukleus ve iki kutup cisimciği) taşıdığı kontrol edilir.
Embriyo transferi
Döllenmeden 2–5 gün sonra 2–3 embriyo, ince ve esnek bir plastik hortum (kateter) yardımıyla ultrason görüntüsü altında rahme yerleştirilir.
Embriyo transferinin hangi gün yapılacağı, döllenen yumurta hücrelerinin sayısına bağlıdır. 1–4 yumurta hücresi döllenmişse, bunlar çoğunlukla ponksiyondan 2–3 gün sonra rahme geri yerleştirilir. Bu süre boyunca embriyoların gelişimi (hücre bölünmesi) her gün izlenir ve hücre bölünme hızı ile hücre bölünmesinin düzenliliği gibi ölçütlere göre değerlendirilir. Transfer için kalite açısından en iyi embriyolar seçilir.
Beş ya da daha fazla embriyo olduğunda, döllenmeden sonraki 5. günde bir transfer hedeflenir; buna blastokist transferi denir. Blastokist, vücut dışında elde edilebilen en ileri embriyonal gelişim evresidir. Transfer için öngörülenden daha fazla sayıda kaliteli embriyo varsa, bunlar kriyoprezerve edilebilir (sıvı azotta dondurulabilir).
Embriyoların yerleştirilmesi yalnızca birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır. Ardından hastalarımıza dinlenme odalarımızda 20–30 dakika rahatlamalarını öneririz.
Assisted Laser Hatching (ALH) – “kabuktan çıkma yardımı”
Yumurta hücresi ya da embriyo, zona pellusida adı verilen sert bir zarla çevrilidir. Embriyo gelişimi sırasında blastokist evresine ulaştığında, rahme yerleşebilmek için bu zardan çıkmak zorundadır. Ancak bazen bu zar “sertleşmiş” ya da ortalamanın üzerinde kalın olur; bu da yerleşmeyi zorlaştırır, hatta olanaksız kılar. Bu durumlarda zona pellusida lazerle çizilir ya da inceltilir; böylece gelişmekte olan embriyonun “kabuktan çıkması” – ve dolayısıyla rahme yerleşmesi – kolaylaştırılır veya mümkün kılınır.
Yerleşme evresi (luteal faz)
Yumurta toplama ile birlikte siklusun ikinci yarısı, yani sarı cisim evresi başlar. Bu evrede vücudun kendi sarı cisim hormonu üretimi ilaçla desteklenir; böylece rahim iç zarı (endometriyum) embriyonun yerleşmesine en uygun biçimde hazırlanır. Luteal fazda kullanılan ilaçlar kas içine yapılan depo iğneler, deri altı enjeksiyonlar, tabletler veya vajinal fitiller şeklinde uygulanabilir.
Yumurta hücrelerinin döllenmesinden iki hafta sonra, gebelik en erken olarak kanda ya da idrarda gebelik hormonu hCG'nin saptanmasıyla belirlenebilir. Gebelik saptandığında luteal faz desteği gebeliğin 12. haftasına kadar sürdürülür.
IVF hakkında sık sorulan sorular.
Bir IVF tedavisi temel olarak nasıl ilerler?
Bir IVF kural olarak yedi adımda ilerler: yumurtalıkların hormonal uyarılması, yumurta toplama, sperm örneğinin alınması, laboratuvarda döllenme, embriyo transferi, gerektiğinde lazer destekli kabuktan çıkma yardımı (Assisted Hatching) ve yerleşme evresinin ilaçla desteklenmesi. Tüm ayrıntılarıyla sürecin tamamını bu sayfanın yukarısındaki bölümde bulabilirsiniz.
Bir IVF ne kadar sürer – ve enstitüye ne sıklıkta gelmem gerekir?
Bir IVF siklusu süre bakımından aşağı yukarı bir adet döngüsüne karşılık gelir: yaklaşık iki hafta uyarım, ardından yumurta toplama, birkaç gün sonra embriyo transferi ve sonrasında gebelik testine kadar yaklaşık iki haftalık bekleme süresi. Günlük doktor ziyaretlerine gerek yoktur – hormonları siz ya da eşiniz uygulayabilirsiniz. Ultrason ve hormon kontrolleri için bize birkaç kez kısa süreliğine gelirsiniz.
Bir IVF'in şansı ne kadardır – ve yaşın rolü nedir?
En önemli etken kadının yaşıdır: Yaş ilerledikçe yumurta hücrelerinin sayısı ve kalitesi azalır, buna bağlı olarak da her tedavi siklusundaki başarı beklentisi düşer. Bunlara ek olarak hormonal başlangıç durumu, diabetes mellitus ya da yüksek tansiyon gibi eşlik eden hastalıklar ve fazla kilo, stres, nikotin ve aşırı alkol tüketimi gibi yaşam tarzı faktörleri de rol oynar. Kişisel başlangıç durumunuzun nasıl değerlendirileceğini bulgularınız temelinde birlikte konuşuruz – bu soru ciddi biçimde ancak bireysel olarak yanıtlanabilir.
IVF ile ICSI arasındaki fark nedir?
IVF'te her yumurta hücresine birkaç yüz bin hazırlanmış sperm eklenir; sperm, yumurta hücresine giden yolu kendisi bulur. ICSI'de ise tek bir sperm seçilir ve ince, içi boş bir iğneyle doğrudan yumurta hücresinin içine verilir. IVF, esas olarak normal bir sperm bulgusunu gerektirir – sperm kalitesi belirgin biçimde kısıtlıysa tercih edilecek yöntem ICSI'dir. Diğer tüm adımlar her iki yöntemde de aynıdır.
Bir IVF'in riskleri ve yan etkileri nelerdir?
Hormonal uyarım alt karında gerginlik hissine, ruh hâli dalgalanmalarına ve – nadir durumlarda – yumurtalıkların aşırı uyarılmasına yol açabilir; bu nedenle ultrasonla sık aralıklarla kontrol eder ve dozu kişiye göre ayarlarız. Yumurta toplama, uyku ve ağrı kesici ilaçlar altında yapılan kısa, ayaktan bir işlemdir; her işlemde olduğu gibi kanama ya da enfeksiyon gibi nadir komplikasyonlar mümkündür. Birden fazla embriyo transfer edilirse çoğul gebelik olasılığı artar. Tedaviye başlamadan önce sizi tüm bu konularda ayrıntılı olarak bilgilendiririz.
Kaç IVF denemesi anlamlıdır?
Herkes için geçerli bir sayı yoktur. Çoğu zaman birden fazla siklus gereklidir ve başarısız bir deneme, yöntemin sizde işe yaramadığı anlamına gelmez – her siklus bize uyarıma verilen yanıt, yumurta hücresi kalitesi ve embriyonal gelişim hakkında ek bilgi verir. Bu bilgileri bir sonraki siklusu uyarlamak için kullanırız. Aynı zamanda, başka bir yolu daha umut verici buluyorsak bunu size açıkça söyleriz.
Bir IVF ne kadara mal olur ve IVF-Fonds neyi karşılar?
Avusturya'da IVF-Fonds, belirli tıbbi ve kişisel koşullar yerine geldiğinde bir IVF ya da ICSI tedavisinin masraflarının bir bölümünü üstlenebilir – bunların arasında endikasyon ve yaş sınırları da vardır. Wunschbaby Institut Feichtinger'in 2000 yılından bu yana IVF-Fonds ile bir sözleşmesi bulunmaktadır. Sizin durumunuzda masraflara katılımın mümkün olup olmadığını ve ne kadarlık bir katkı payının kalacağını, siz karar vermeden önce sizinle birlikte önceden inceler ve her şeyi şeffaf biçimde ortaya koyarız.
IVF için istirahat raporu almam gerekir mi?
Kadınların çoğu uyarım evresi boyunca normal biçimde çalışmaya devam eder – kontrol randevuları kısadır. Yumurta toplama günü için izin almalısınız; çünkü uyku ve ağrı kesici ilaçlar alacağınızdan sonrasında kendiniz araç kullanamazsınız; ardından bizde bir ila iki saatlik bir gözlem süresi öngörülmüştür. Embriyo transferi gününde de daha sakin bir gün akışı önerilir. Size yardımcı olacaksa bir belge düzenleriz – bunu bize söylemeniz yeterli.
„Bir yılın ve 3 başarısız denemenin ardından klinik değiştirdim. Doktor Feichtinger'de daha ilk seferde oldu. Çok memnunum ve en baştan itibaren kendimi rahat hissettim. Klinik değiştirmek verdiğim en iyi karardı.“
IVF'i adım adım deneyimleyin
Randevu alınmasından pozitif gebelik testine kadar uzanan yolu somut olarak izlemek ister misiniz? Tedavinizin bütün aşamalarında size eşlik ediyoruz.
Çocuk isteğiniz hakkında konuşalım.
Kişisel bir ilk görüşme için randevu alın ya da ücretsiz bir bilgilendirme akşamında bizi tanıyın.
Ya da bizi arayın: +43 1 877 77 75